สมองวัยรุ่น

“สรุปใจความที่ได้จากหนังสือ Teenage Brain”
.
หมอได้มีโอกาสอ่านหนังสือชื่อ Teenage Brain หรือ สมองวัยรุ่น ซึ่งตอนนี้ยังไม่มีแปลเป็นภาษาไทย เลยสรุปมาให้ฟังกันค่ะ
.
1.
Adolescents are not, in fact, an alien species, but just a misunderstood one
.
วัยรุ่นไม่ใช่สปีชี่เอเลี่ยน
เราแค่เขาใจเขาผิดไปเท่านั้นเอง
.
ผู้ใหญ่หลายคนมองเห็นว่าสรีระของวัยรุ่นเริ่มคล้ายผู้ใหญ่ ควรจะมีความคิดแบบผู้ใหญ่ หรือควบคุมพฤติกรรมของตัวเองได้
.
จริงๆแล้วไม่ใช่ เพราะช่วงเวลานี้เป็นช่วงเวลาที่สมองชอบลอง โดยผู้ปกครองต้องเข้าใจในธรรมชาติของเขา แล้วเราจะพาเขาผ่านเวลานี้ไปได้
.
+++++
.
2.
เรายังมีความเชื่อผิดๆว่าอารมณ์ใจร้อน ชอบเสี่ยงของวัยรุ่นเกิดจาก “ฮอร์โมน” จริงๆแล้ว วัยรุ่นมีระดับฮอร์โมนไม่ต่างจากผู้ใหญ่ แต่ “สมอง” ของวัยรุ่นมีปฎิกิริยาต่อฮอร์โมนนั้นต่างจากผู้ใหญ่ต่างหาก

ช่วงวันรุ่นเป็นช่วงวัยที่สมองส่วนหน้า (frontal lobe) ซึ่งทำหน้าที่คิดวิเคราะห์ เป็นเหตุเป็นผล กำลังเจริญเติบโต
.
แต่ระหว่างนั้น สมองส่วนอารมณ์ หรือส่วนอยาก (limbic system) ก็ทำงานไปด้วย
.
กว่าสมองส่วนหน้าจะเจริญเต็มที่ก็ตอนอายุ 20 ปี (แล้วแต่ตำรา บางเล่มก็บอก 25 ปี) ดังนั้นเราจึงเห็นว่าเขาใช้อารมณ์มากกว่าเหตุผล
.
3.
วิธีช่วยให้เขาใช้เหตุผลนั้นมีหลายวิธี
.
-หลังจากเกิดเหตุการณ์ที่วัยรุ่นทำอะไรโดยไม่ยั้งคิด ให้คุยกับเขาว่าข้อดี ข้อเสียของสิ่งนั้นคืออะไร
.
-ชวนให้เขาวิเคราะห์ว่า ถ้าครั้งหน้าเกิดเหตุการณ์แบบนี้อีกจะทำอย่างไร จะป้องกันอย่างไรไม่ให้เกิดอีก
.
-หยิบยกข่าวต่างๆ เช่น ท้องในวัยเรียน วัยรุ่นตีกัน ติดยา ฯลฯ มาเล่าให้เขาฟัง เพื่อให้เขาเห็นถึง “ผลลัพธ์” ของการกระทำนั้นโดยไม่ต้องลองเอง
.
โดยทั้งหมดนี้ต้องทำตอนที่พ่อแม่ไม่มีอารมณ์โกรธ หรือหงุดหงิดมาร่วมด้วย ไม่เช่นนั้น เขาจะไม่ฟัง และคิดว่าเราดุหรือบ่นแทน
.
+++++
4.
โดนอล เฮปป์ นักจิตวิทยาประสาทชาวแคนาดาบังเอิญเอาหนูทดลองไปให้ลูกเล่นที่บ้าน
.
หลังจากนั้นเอาหนูตัวนี้เปรียบเทียบกับหนูที่อยู่ในห้องแล็ปทั้งวันทั้งคืน โดยให้เจ้าหนูทั้งสองหาทางออกจากเขาวงกต
.
ปรากฎว่าหนูที่ได้วิ่งเล่นอย่างอิสระ (คือหนูตัวที่เขาเอากลับบ้าน) ทำคะแนนได้ดี และหาทางออกได้เร็วกว่าหนูที่ถูกจำกัดให้อยู่แต่ในกรงของห้องแล็ป
.
มีคนนำแนวคิดนี้ไปทดลองซ้ำเพื่อยืนยันและสรุปว่า
“ประสบการณ์มาจากการได้ทำอะไรอย่างมีอิสระ จะทำให้เส้นประสาทใหญ่ขึ้น ปลายประสาทมีเส้นใยมากขึ้น และมีการเชื่อมต่อกันมากขึ้น”
.
นี่คือเหตุผลว่าทำไมเราถึงควรให้วัยรุ่นได้มี “อิสระในการลอง” อย่างมีขอบเขต โดยที่การลองนั้นต้องไม่เป็นอันตรายต่อตัวเองและผู้อื่น
.
++++
.
5.
Pruning คือ คือการตัดแต่งเส้นประสาทของสมอง
.
ถ้าใช้ เส้นประสาทนั้นจะยังคงอยู่
ถ้าไม่ใช้ เส้นประสาทนั้นจะค่อยๆสลายหายไป
.
พรุนนิ่งนั้นเกิดขึ้นมากในช่วงวัยรุ่น
วัยนี้จึงเป็นวัยแห่งการเรียนรู้
ถ้าเขาชอบอะไร เขาจะซึมซับได้ไวกว่าผู้ใหญ่มาก
.
+++++
.
6.
“เด็ก” ใช้ชีวิตแบบ “นกกระจิบ”
“วัยรุ่น” ใช้ชีวิตแบบ “นกฮูก”
.
กล่าวคือ
เด็ก…ตื่นเช้า นอนเร็ว
วัยรุ่น…นอนดึก ตื่นสาย
.
วัยรุ่นนั้นต้องการปริมาณการนอนที่มากกว่าผู้ใหญ่
เพราะช่วงเวลานอนเป็นช่วงเวลาที่เกิดการตัดแต่ง (pruning) ของเส้นใยประสาทสมอง
.
The Center of Disease Control and Prevention หรือศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคของอเมริกา แนะนำให้วัยรุ่นนอนเฉลี่ยวันละ 8.5 – 9.5 ชั่วโมง อย่าลืมเช็คว่าวันนี้เรานอนพอแล้วหรือยังนะคะ
.
+++++
.
7.
.
การพักสมองนั้นสำคัญต่อความจำระยะยาว
.
นักวิจัยมหาวิทยาลัยมิชิแกนได้ทำการทดลองให้นักเรียนทำแบบทดสอบแล้วแบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม
.
กลุ่มแรกให้ไปเดินเล่นในสวนสาธารณะที่เต็มไปด้วยต้นไม้
กลุ่มที่สองให้ไปเดินเล่นในตัวเมือง
.
หลังจากเดินเล่นเป็นเวลา 50 นาที ทั้งสองกลุ่มต้องกลับมาทำแบบทดสอบอันเดิม
ปรากฎว่ากลุ่มที่ได้ไปเดินเล่นในสวนสาธารณะนั้นมีคะแนนสูงขึ้นกว่ากลุ่มที่เดินเล่นในตัวเมืองอย่างเห็นได้ชัด
.
งานวิจัยนี้สรุปว่าสภาวะแวดล้อมที่เต็มไปด้วยความวุ่นวายจะทำให้นักเรียนนั้นมีสมาธิได้ยาก
.
ดังนั้นสมองต้องการเวลาพัก (downtime) อาจจะเป็นการนอนหลับพักผ่อนอย่างเต็มอิ่มในตอนกลางคืน การเดินเล่นในที่สงบๆ หรือการนอนงีบ จะทำให้สมองนั้นเปลี่ยนสิ่งที่เราเรียนรู้เป็นความจำระยะยาวได้ดีขึ้น
.
ดังนั้น หลังจากอ่านหนังสือเรียนหนักๆ แล้วอย่าลืมพักกันนะคะ
.
+++++
8.
สิ่งที่ทำให้วัยรุ่นมีพฤติกรรมกล้าเสี่ยงเป็นเพราะเขามองแต่ “ความสุขที่จะได้รับจากสิ่งนั้น” มากกว่า “ผลเสียที่จะตามมา”
.
เช่น มีความสุขที่ได้รับการยอมรับจากเพื่อนในการซิ่งมอเตอร์ไซค์ มากกว่าตระหนักถึงอุบัติเหตุจากการถูกรถชน
.
หรือ มีความสุขจากการมีเพศสัมพันธ์ มากกว่านึกถึงโรคติดต่อหรือการท้องก่อนวัยอันควร
.
แล้วเราจะจัดการกับสิ่งนี้อย่างไร
.
มีงานวิจัยหนึ่งพบว่า การคบเพื่อนที่ดี หรือการเล่นกีฬาเป็นทีมเป็นปัจจัยที่ทำให้วัยรุ่นทำพฤติกรรมเสี่ยงน้อยลง
เพราะเขามีเพื่อนที่คอยห้ามไม่ให้ทำสิ่งที่ไม่ดี
รวมถึงมีกิจกรรมอื่นที่ดีรอเขาอยู่
.
+++++
9.
สมองของวัยรุ่นนั้นมีความละเอียดอ่อนและเสี่ยงต่อการติดสารเสพติดง่ายกว่าผู้ใหญ่
.
ดังที่ได้กล่าวไปว่าสมองส่วนอยากทำงานมากกว่าสมองส่วนหน้า
.
เมื่อวัยรุ่นเสพสารเสพติด วงจรในสมอง (reward system) จะทำงานและปล่อยสารความสุขออกมาประมาณมาก
.
มากจนกระทั่งสิ่งที่เขาเคยทำแล้วมีความสุข ไม่สามารถให้ความสุขได้เท่ากับยาเสพติดอีกแล้ว
.
วัยรุ่นที่ติดยาเสพติด ควรได้รับการช่วยเหลือ วินิจฉัยและรักษาโดยบุคลากรทางสาธารณสุขก่อนที่จะมีผลต่อสมองขั้นร้ายแรง
.
+++++
10.
อยากปิดท้ายด้วยคำว่า
“วัยรุ่น…ไม่ใช่ผู้ใหญ่ย่อส่วน”
.
เราไม่สามารถคาดหวังให้เด็ก 5 เดือนเดินได้ฉันใด
เราก็ไม่ควรคาดหวังให้วัยรุ่นคิด วิเคราะห์เหมือนผู้ใหญ่ฉันนั้น
.
ทักษะการคิดอย่างเป็นเหตุเป็นผล การควบคุมตัวเอง ไม่ใช่สิ่งที่เกิดมาแล้วมีเลย
.
แต่เป็นส่ิงที่ต้องผ่านการฝึกฝน ผิดพลาด แล้วเรียนรู้ เหมือนกับการฝึกเดินที่เราต้องล้มลุกคลุกลานอยู่หลายครั้งกว่าจะเดินได้อย่างมั่นใจ
.
สุดท้ายนี้ขอเป็นกำลังใจให้วัยรุ่นและผู้ใหญ่ที่ดูแลวัยรุ่นทุกคน
.
วัยนี้เป็นวัยที่เต็มไปด้วยเรื่องราวต่างๆมากมาย เมื่อเราผ่านมันมาได้ เราจะกลายเป็นผู้ใหญ่ที่มองย้อมกลับไปแล้วยิ้มให้กับวัยที่สวยงามวันของเรา

Cr. เพจหมอจริง Dr.Jing

Published by #พ่อลูกเจนอัลฟ่า

ประสบการณ์คุณพ่อลูกเจนอัลฟ่า 2 คน และบริหารโรงเรียนเสริมพัฒนาการเด็กเล็กตั้งแต่ปี 2015

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: