ลูกดื้อมาก สอนหลายรอบแล้วก็ไม่จำ ต้องถึงขั้นลงไม้ลงมือตลอดเลยค่ะ”

“ทำไมเด็กจึงทำผิดซ้ำๆ”

“ลูกดื้อมาก สอนหลายรอบแล้วก็ไม่จำ ต้องถึงขั้นลงไม้ลงมือตลอดเลยค่ะ”
“ทุกครั้งที่เขาทำผิด ก็จะบอกขอโทษทันที แต่ก็ยังทำผิดซ้ำๆ”
หรือ
“ต้องใช้ไม้แข็งตลอดค่ะ พูดดีๆ ไม่ฟัง ไม่ทำ ต้องขึ้นเสียง ถึงจะยอม”

สิ่งที่คุณพ่อคุณแม่เผชิญอยู่ นำไปสู่คำถามว่า “จริงๆ แล้วเราควรจะทำอย่างไร เพื่อให้เด็กไม่ทำผิดอีก”

คำตอบ คือ “เปลี่ยนที่พ่อแม่ เพื่อเปลี่ยนลูก”


ขั้นที่ 1 เปลี่ยน ‘ความคิด’
จากคิดว่า “ทำไมลูกถึงทำผิดซ้ำๆ” เป็น “อะไรทำให้ลูกผิดซ้ำๆ”

สาเหตุที่เด็กบางคนทำผิดซ้ำๆ อาจจะไม่ได้เกิดจากตัวเขาอยากทำผิด แต่เป็นเพราะเขามีปัญหาที่อยู่เหนือการควบคุมของเขา เช่น เด็กบางคนมีปัญหาด้านสมาธิสั้น เด็กบางคนมีพัฒนาการล่าช้าทางด้านร่างกาย ภาษา สติปัญญา เป็นต้น การทำผิดซ้ำเดิม อาจจะเป็นสัญญาณบ่งบอกถึงปัญหาเหล่านี้ได้เช่นกัน ก่อนจะตัดสินเด็ก เราควรพิจารณามองให้ถี่ถ้วนถึงต้นสายปลายเหตุ

ซึ่งเด็กที่มีปัญหาเหล่านี้ เขาอาจจะควบคุมตัวเองได้ยากลำบากกว่าเด็กคนอื่น และสิ่งที่ผู้ใหญ่ควรทำ คือ ให้ความช่วยเหลือเขา พาลูกไปพบแพทย์พัฒนาการ หรือ จิตแพทย์ เพื่อทำการฝึกฝน และบำบัดกับนักจิตวิทยา นักกิจกรรมบำบัด และนักบำบัดต่างๆ ในแนวทางที่เหมาะสมต่อไป

อย่างไรก็ตาม ในกรณีถ้าเด็กมีพัฒนาการปกติสมวัย เข้าใจว่าสิ่งที่ควรทำคืออะไร แต่ไม่ยอมทำ หรือ ทำผิดซ้ำเดิม สาเหตุอาจจะเป็นการทำผิด เพื่อให้ผู้ใหญ่สนใจเขา เพราะเมื่อทำสิ่งที่ถูกต้องเหมาะสม ผู้ใหญ่อาจจะมองไม่เห็นสิ่งที่เขาทำ และไม่ได้ให้ความสนใจกับเขา เด็กที่ทำผิดเพื่อเรียกร้องความสนใจ มักจะเกิดจาก…

(1) พ่อแม่ไม่เวลาคุณภาพให้เขา
พ่อแม่ควรให้เวลาคุณภาพกับลูกมากขึ้น (อ่าน เล่น นอนกอด ทำกิจกรรม ทำงานบ้านด้วยกัน)
(2) เด็กอาจจะกำลังปรับตัวเข้ากับสมาชิกใหม่ในบ้าน (พ่อแม่เพิ่งมีน้อง หรือ ปู่ย่าตายายย้ายเข้ามาอยู่ด้วย)
พ่อแม่ควรจัดสรรเวลาอยู่กับลูกคนโตสองต่อสองอย่างน้อยวันละ 30 นาที
(3) เด็กอาจจะกำลังปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมใหม่ เช่น ย้ายบ้าน ย้ายโรงเรียน
ให้กำลังใจลูก อดทน และช่วยเหลือโดยการสอนเขาในสิ่งที่เขายังทำไม่ได้
(4) เด็กกำลังประสบปัญหาที่โรงเรียน ถูกกลั่นแกล้ง หรือ โดนกดดันบางอย่าง
คุยกับลูกว่า “อยากให้พ่อแม่ช่วยอะไรเขา” และ ถ้าลูกไม่ยอมบอก บางครั้งบุคคลที่สาม เช่น จิตแพทย์ นักจิตวิทยา เป็นทางออกที่ช่วยได้เช่นกัน
(5) เด็กถูกคาดหวังให้เขาทำอะไรเกินวัยของเขา เมื่อเขาทำไม่ได้ ผู้ใหญ่ก็คิดว่า เขาทำผิดซ้ำๆ ไม่เรียนรู้เสียที
หน้าที่ของเด็กเล็ก คือ การเล่น ไม่ใช่การสอบ…

ดังนั้น พ่อแม่ควรมองให้ลึกไปกว่าแค่ลูกทำผิด แต่การทำผิดซ้ำๆ มักบ่งบอกปัญหาอะไรบางอย่างที่เด็กไม่สามารถบอกเราได้ตรงๆ ในบางครั้ง


ขั้นที่ 2 เปลี่ยน ‘การตอบสนอง’
การที่เด็กทำผิดซ้ำๆ แม้เราจะดุด่า ลงโทษไปแล้ว แสดงว่า วิธีการตอบสนองเช่นนั้นใช้ไม่ได้ผลกับเด็กคนนี้ ถ้าได้ผล เด็กคงไม่ทำผิดอีกแล้ว ดังนั้นเราควรเปลี่ยนวิธีการตอบสนอง

จากเมื่อลูกทำผิด ‘เราต้องทำโทษทันที’ เป็น ‘ทบทวนกับลูกว่าเขาทำอะไร และเขาควรทำเช่นไร’

เมื่อเด็กทำผิด แล้วผู้ใหญ่พาเขาไปนั่งสงบเพื่อคุยกัน โดยไม่ระเบิดใส่เขาด้วยอารมณ์ และไม่ได้ตัดสินเขาทันที เด็กจะเริ่มสงบลง และเปิดใจมากขึ้น

วิธีการรับมือกับสถานการณ์เมื่อเด็กทำผิด

(1) เมื่อปัญหาเกิด แล้วพิจารณาแล้วว่าเด็กรับมือเองไม่ได้ เราควรเข้าไปช่วย อย่างน้อยจะชี้นำ หรือ ลงมือแก้ไปกับเขาเลยก็ได้ เช่น ในเด็กเล็กทำของพัง เราเข้าไปช่วยเขาก่อน อย่าเพิ่งตำหนิอะไร หรือ ในเด็กโตที่แอบทำอะไรไม่ได้ แล้วเราจับได้ เราอย่าเพิ่งตำหนิอะไรให้เขาอับอาย ให้เวลาเขาจัดการตัวเอง แล้วบอกเขาสั้นๆ ว่า ถ้าพร้อมแล้ว พ่อแม่รอเขานะ มาคุยกันหน่อย

(2) คุยอย่างเป็นกลาง อย่าใช้คำถามเชิงตำหนิ หรือ การประชดประชัน เช่น บอกแล้วใช่ไหม แล้วทำไมยังทำ เตือนกี่ครั้งแล้ว ไม่รู้จักจำ
คำถามเป็นกลาง เช่น “ลูกทำอะไรเมื่อกี้” “ทำไมลูกถึงทำแบบนั้น”
ถ้าลูกไม่ตอบหรือไม่ยอมรับ พ่อแม่บอกได้ว่า “พ่อแม่เห็นและรู้ว่า ลูกทำเช่นนั้น แต่สิ่งที่พ่อแม่อยากให้ลูกทำ คือ…”
จากนั้นให้เราบอกลูกไปเลยว่า เราอยากให้เขาทำอะไร และไม่ทำอะไร สั้นๆ ชัดเจน ไม่ต้องยืดยาว เช่น “พ่อแม่อยากให้ลูกเก็บของไปคืนที่” หรือ “ไม่ตีคนอื่น” เป็นต้น

***หากเราไม่เคยทำเช่นนี้มาก่อน เด็กอาจจะยังสับสนอยู่ และอาจจะยังไม่เปิดใจกับเราทันที แต่เมื่อเราทำเช่นนั้นสม่ำเสมอ รับมือกับเด็กด้วยความสงบ เขาจะกล้าและพูดความจริง รับฟัง และยินดีที่จะปรับเปลี่ยนมากขึ้น

(3) ยืนยันความรักที่พ่อแม่มีให้กับเขา และบอกความรู้สึก แทนการตำหนิมากมาย เช่น “พ่อแม่รักลูกมาก แต่พ่อแม่เสียใจที่ลูกทำแบบนั้น”

การบอกเช่นนี้แทนการตำหนิมากมาย ทำให้เราทำร้ายกันน้อยลง ความโกรธก็น้อยลงเช่นกัน เด็กจะอยากทำสิ่งที่ถูกต้องเพราะพ่อแม่ก็รักเขาและเขาก็รักพ่อแม่เช่นกัน ไม่ใช่เพราะเขากลัวพ่อแม่ตำหนิ

***สิ่งที่ยากที่สุดของการใช้ความรักในการสอนลูก คือ พ่อแม่ต้องอดทน และสงบเพียงพอที่จะสอนเขาด้วยความสม่ำเสมอ “Kind but firm” พูดคำไหน คำนั้น
เคล็ดลับที่อยากมอบให้ คือ ให้เวลาตัวเองก่อนจะไปจัดการลูกเสมอ บางคนต้องการ 5 นาที บางคนต้องการมากกว่านั้น ถ้าเราโกรธ อย่าเพิ่งพูดอะไรออกไป รอเราพร้อมแล้วค่อยคุยกับลูก เราจะมีสติพร้อมรับมือมากกว่า

เมื่อเด็กโกรธแล้วเถียงเราเพื่อเอาชนะ ใช้คำพูดทำร้ายเรา พ่อแม่อย่าเล่นเกมกับเขา เราต้องเอาตัวออกมา แล้วยึดมั่นในเป้าหมายของเรา คือ “เราต้องสอนลูก” ไม่ใช่ “เอาชนะลูก”

(4) เมื่อลูกเข้าใจ พร้อมปรับเปลี่ยน พ่อแม่ลงมือทำเป็นเพื่อเขา สอนเขาทำในสิ่งที่ถูกต้อง และให้ลูกมาช่วยงานบ้านเราเป็นการแลกเปลี่ยน

***เด็กที่ทำผิด คือ เด็กที่ควบคุมตัวเองไม่ได้ การแก้ปัญหาที่ตรงไปตรงมาที่สุด คือ การให้เด็กทำงานที่ต้องควบคุมตัวเอง งานบ้านจึงเป็นงานที่เหมาะสมให้เด็กทำเพื่อฝึกฝนตัวเอง


ขั้นที่ 3 เปลี่ยน “สภาพแวดล้อม”
บางครั้งสภาพแวดล้อมเดิม อาจจะส่งผลต่อการทำผิดซ้ำของเด็กได้เช่นกัน สภาพแวดล้อมที่ไม่เป็นระเบียบ บ้านที่ขาดวินัย และคนในบ้านที่ใช้อารมณ์ใส่กัน เด็กมีแนวโน้มจะเป็นเช่นสภาพแวดล้อมที่เขาอยู่

ดังนั้น พ่อแม่ควรเปลี่ยน…ให้ที่บ้านมีกติกาที่ชัดเจน และทุกคนต้องทำตามกติกานั้น ไม่ใช่เพียงแค่เด็กอย่างเดียว

จัดตารางเวลาให้สอดคล้องกัน เป็นระบบระเบียบมากขึ้น จะช่วยให้คนในบ้านเข้าใจกันมากขึ้น
ปัญหาเรื่อง หาเวลาให้ลูกไม่ได้ หรือ มีเวลาไม่ตรงกัน จะน้อยลง เพราะเรามีการแบ่งเวลาที่ชัดเจน


สุดท้าย ที่ขาดไม่ได้ คือ “สายสัมพันธ์” หากบ้านใดปราศจากซึ่งความสัมพันธ์ เราจะขาดความเกรงใจซึ่งกันและกัน ต่างคนต่างทำในสิ่งที่ตนอยากทำ โดยไม่ห่วงความรู้สึกของอีกฝ่าย จนคนที่มีอำนาจในบ้าน ต้องใช้ความกลัวในการทำให้บ้านสงบ

สายสัมพันธ์ จึงเป็นเหมือนด้ายที่ผูกใจคนในบ้านไว้ด้วยกัน เด็กที่มีสายสัมพันธ์ที่ดีกับพ่อแม่ เวลาเขาทำอะไร เขาจะนึกถึงพ่อแม่ของเขา เขาจะทำหรือไม่ทำอะไร เพราะเขารักและเคารพในสายสัมพันธ์ที่พ่อแม่มีกับเขา พ่อแม่เองก็เช่นกัน เราจะทำร้ายลูกน้อยลง หากสายสัมพันธ์ของเรามีอยู่จริง

“สิ่งที่เด็กทุกคนต้องการจากพ่อแม่มากกว่าความรัก คือ การให้อภัย”

Cr.เพจตามใจนักจิตวิทยา

Published by #พ่อลูกเจนอัลฟ่า

ประสบการณ์คุณพ่อลูกเจนอัลฟ่า 2 คน และบริหารโรงเรียนเสริมพัฒนาการเด็กเล็กตั้งแต่ปี 2015

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: